Zaglavlje
Mapa sajta  Mapa sajta   RSS  RSS    Facebook 
Leva ivica
Pretraga
Desna ivica
Leva ivica
Citaj
Graditeljska baština


Zrenjanin se ubraja među gradove koji su imali povoljne prirodne uslove za svoj graditeljski razvoj, a krivudavi tok reke Begej, sa brojnim meandrima, dao je osnovu za formiranje gradskih ulica i ta osnovna regulacija sačuvana je do danas. 
 

 
 
Istorijski okvir formiranja vojvođanskih gradova, pa tako i Zrenjanina, u celosti pripada periodu 18. veka. Nakon što je oformljeno jezgro grada, počinje izgrađivanje ostalih teritorija uz obale Begeja, a po organizovanom naseljavanju Nemaca, koje traje do 1785. godine, nastaje i prvi planski uređen i regulisan deo grada – "Nova nemačka varoš". Bečkerek je imao najsloženiju urbanističku osnovu, netipičnu i veoma razuđenu, ali i ravnomerniji razvoj od većine gradova u okruženju.
 
 
Definitivno formiranje gradske strukture i stvaranje regulacione matrice, sačuvane do danas, usledilo je nakon velikog požara, 1807. godine. Preživelo ga je samo nekoliko zgrada u gradskom jezgru, uključujući i crkvu Uspenja Presvete Bogorodice, iz 1746. godine, danas najstariju sačuvanu građevinu u Zrenjaninu. Sve ostale današnje građevine u centru grada podignute su znatno kasnije.
 
 
Obnova grada donela mu je i najveći uspon – privredni, kulturni i graditeljski. Broj stanovnika se tokom 19. veka gotovo udvostručuje, a u gradskom jezgru podižu se prve monumentalne građevine koje su i danas svojevrsni gradski simboli i reprezentativni primerci graditeljske baštine – Gradska kuća (podignuta 1820, rekonstruisana i dograđena 1888. godine), Pozorište (1839.), Rimokatolička katedrala (1868.), Trgovačka akademija (1891.), Reformatska crkva (1891.), Palata finansija, danas Narodni muzej (1894.) i mnoge druge.
 
 
Na obali Begeja je 1908. godine podignuta Palata pravosuđa, po monumentalnosti najznačajnija zgrada u Zrenjaninu posle Gradske kuće i Palate finansija. Četiri godine ranije sagrađen je i gvozdeni Mali most, danas najstariji od deset mostova preko Begeja, te grad, osim centralnog trga i glavne ulice, dobija još jednu značajnu urbanističku celinu.
 
 
Regulacijom toka Begeja kroz grad i pretvaranjem meandra u centru u tri jezera osamdesetih godina dvadesetog veka, okruženje Malog mosta, oko centralnog jezera, danas je oplemenjeno i vodoskokom u jezeru, veštačkim ostrvima za labudove i patke, a oko cele vodene površine izgrađeno je šetalište.  
 
 
U periodu svetskih ratova grad je pošteđen razaranja, a od nekadašnjih graditeljskih simbola nestala je jedino sinagoga, srušena 1941. godine. Nažalost, nakon Drugog svetskog rata, radikalan odnos novih vlasti prema graditeljskom nasleđu i nova urbanistička doktrina doveli su do osiromašenja stare urbanističke matrice i nestanka više vrednih građevina. Njih su zamenili moderni prostorni belezi koji nisu položili sud vremena.
 
 
Ipak, uprkos svemu, Zrenjanin danas ima šta da ponudi i pokaže. Obnovljene i restaurirane fasade, dekorativna rasveta, nove urbanističke tendencije koje prate i neguju nasleđeno i povratak pojedinih nestalih simbola, svedoče o nastojanjima grada da graditeljskoj baštini da značaj kakav ona zavređuje.   
 
 
 

Desna ivica

© 2008 Grad Zrenjanin. Sva prava zadržana